روش­های تجهیز منابع

2-2-4-1-1 تجهیز منابع در بانک­داری سنتی

  • سپرده­های جاری( حساب جاری)
  • سپرده­های پس­انداز( حساب­های پس­انداز)
  • سپرده­های ثابت(مدت­دار)

در این سیستم بین بانک و سپرده­گذار یک رابطه مستقیم وجود دارد که این ارتباط مستقیم مبتنی بر رابطه بستانکار و بدهکار ویا دائن و مدیون است. با این تفاوت که سپرده­های جاری در حساب جاری نگهداری و برای مشتری یک عندالمطالبه محسوب می­گردد و بازپرداخت آن در هر زمانی بنا به تقاضای مشتری از جانب بانک الزامی است.

در مورد سپرده­های پس­انداز و ثابت نیز ضمن آن که رابطه دائن و مدیون وجود دارد، در اخذ سپرده و یا طبق عرف و معمول، رقم از قبل تعیین شده­ای تحت عنوان بهره(ربا) به آن تعلق می­گیرد که از دیدگاه فقه اسلامی چون این رقم اخیر بر روی قرض پرداخت شده است، ربای قرضی محسوب و از نظر شرعی حرام است(رمضانی، 1385).

 

2-2-4-1-2 تجهیز منابع در بانک­داری اسلامی

قانون عملیات بانکی بدون ربا توسط مجلس شورای اسلامی در شهریور سال 1362 تصویب و از ابتدای سال 1363 به مورد اجرا گذاشته شد. طبق ماده سوم از فصل دوم قانون عملیات بانکی بدون ربا تحت عنوان “تجهیز منابع پولی” مقرر شده است که، بانک­ها می­توانند تحت هر یک از عناوین ذیل به قبول سپرده مبادرت نمایند:

  • حساب سپرده­های قرض­الحسنه(شامل: حساب قرض­الحسنه پس­انداز و حساب قرض­الحسنه جاری)
  • حساب سپرده­های مدت­دار(شامل: حساب سپرده­های کوتاه مدت و حساب سپرده­های بلندمدت)

الف. 1)حساب سپرده­های قرض­الحسنه( پس­انداز)

با توجه به دستورالعمل­های صادره از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، سپرده جاری در حقیقت مانند نظام گذشته بوده و بانک­ها در قبال این سپرده­ها، خدمات بانکی مربوطه را در اختیار صاحب حساب می­گذارند. در ماده چهارده از فصل دوم” قانون عملیات بانکی بدون ربا” مقرر شده است که بانک­ها مکلف به بازپرداخت اصل سپرده­های حساب جاری  و حساب پس­انداز قرض­الحسنه می­باشند.

استرداد سپرده­های قرض­الحسنه، اعم از جاری یا پس­انداز بر ذمه بانک می­باشد و بانک­ها مکلفند عندالمطالبه اصل سپرده­های قرض­الحسنه را مسترد نمایند. به این­گونه سپرده­ها هیچ­گونه سودی تعلق نمی­گیرد و جزء منابع بانک حساب می­شود. بانک­ها می­توانند بدون تعهد و یا شرط قبلی با امتیازات و جوائزی را به منظور جذب و تجهیز سپرده­های قرض­الحسنه پس­انداز به دارندگان این نوع سپرده­ها اعطا نمایند.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   لینک های برگزیده

الف. 2)حساب سپرده­های قرض­الحسنه( جاری)

این سپرده یکی از اجزاء مهم تشکیل دهنده منابع پولی بانک به شمار می­رود، زیرا این­گونه سپرده­ها به دلیل نقل و انتقالات آن به­وسیله چک، نه تنها در شناسایی به عموم مردم تأثیر به­سزایی دارد بلکه به دلیل هزینه بر هزینه­بر نبودن این نوع سپرده­ها استفاده از آن­ها در اعطاء تسهیلات کوتاه­مدت می­تواند درآمدهای قابل توجه برای بانک  ایجاد نماید.

ب. حساب سپرده­های سرمایه­گذاری(مدت­دار)

در سپرده­های سرمایه­گذاری مدت­دار، بانک دربه­کارگیری منابع حاصل در فعالیت­های اقتصادی سودآور، وکیل سپرده­گذاران می­باشد و نه تنها بازپرداخت اصل مبلغ سپرده­گذاری شده را تعهد می­کند، بلکه باید منافع حاصل از عملیات بانکداری(اعطای اعتبارات و تسهیلات) را براساس قرارداد منعقده، متناسب با مدت و مبلغ سپرده­گذاری، پس از کسر حق­الوکاله بانک­ها تقسیم نمایند. حداقل و حداکثر حق­الوکاله بانک بابت بکارگیری سپرده­های سرمایه­گذاری توسط شورای پول و اعتبار تعیین می­گردد. بنابراین گرچه بانک می­تواند قبل از مشخص شدن میزان سود قطعی، نرخی را تحت عنوان نرخ سود علی­الحساب برای این نوع سپرده­ها تعیین و در مقاطع زمانی مشخص پرداخت نماید، ولی به هیچ وجه نباید این نرخ از جانب بانک نرخ قطعی محسوب شود. این سپرده­ها به سپرده­ کوتاه­مدت عادی که موجودی آن­ها قابل تغییر می­باشد و سپرده کوتاه­مدت ویژه و سپرده­های یک­ساله تا پنج­ساله که معمولا مبلغ آن­ها طی دوره­ی تعهد شده ثابت است، تقسیم می­شوند(جمشیدی، 1390).