راهرو‌ها و دیوار‌های زننده‌ی آن زمان جلوه خاصی بخشیده و در نور بسیار تابناک آن منطقه، نمای زیبائی ایجاد نموده است گفتنی است اولین استفاده‌ی هوشمندانه از نور زمانی شکل گرفت که پارس‌ها کاخ پرسپولیس را در ایران (600 سال پیش از میلاد مسیح) بنیان گذاشتند. استفاده از سنگ‌های صیقل خورده و پرداخت کارهائی که این کاخ را کاملا خیره کننده کرده است، منجر شده تا بنای مذکور بسیار مزین و ملون به نظر آید. با وجود این که ساختار‌های این‌چنینی دقیقا به این معنی نیست که سازنده‌ی آن پیش از بنای این ساختار درک عمیقی از نور داشته است، لیکن بدیهی است که معمار پارسی روشی را پیش گرفته که نور و سایه ساده‌ترین حالت هندسی خود را نمایان کنند و با استفاده از طرح‌های نقش برجسته به روایت داستان‌های عمیقی پرداخته، گفتنی است رنگ و جلای پایانی کار تاکیدی است بر مفاهیم مذکور(میجر،179:1389).
وظیفه‌ی معمار این است که با هوشیاری کامل قدرت نور (و سایه) را در اختیار بگیرد. بخصوص روشن ساختن فضاهای کوچک ولی باید متوجه این موضوع بود که نور زیاد هم به‌ویژه در محیط‌های گرم سبب بالا رفتن دمای محیط می‌شود. تمام اشیای شفاف می‌توانند محیط را روشن کنند به عبارت دیگر نوری ناخواسته را در محیطی پیرامون ایجاد کنند. همچنین باید بدانیم که بازتاب‌های بازتابیده نه‌تنها روح‌بخش و زندگی‌بخش هستند بلکه گاهی می‌توانند جلوه‌ی اتاق را به کلی تغییر دهند. سیر تکاملی معماری به نفسه با توسعه و پیشرفت نور‌پردازی مصنوعی به عنوان منبع جایگزین نور در جهان ما مرتبط است. شاید تنها بخش ناچیزی از پیشینه معماری وجود داشته باشد که به اهمیت نقش نور نپرداخته است. حتی پس از این‌که فن‌آوری و صنعتی شدن مسیر ساخت ساختمان‌ها، منجر به ایجاد قالب‌های جدید معماری شد، این ایده که نور طبیعی باید کاربرد کمتری داشته باشد و کمتر ارائه شود تنها توانست توجه بسیار ناچیزی را معطوف خود کند.
داستان نورپردازی در معماری، همانند داستان خود معماری، با معابد، اماکن مذهبی و گورستان‌های تمدن اولیه آغاز شده است. در فرهنگ‌های گذشته ساختمان‌ها به منظور محافظت از مردمی ساخته می‌شدند که البته بیشتر زمان روز را در خارج از آن سپری می‌کردند. بدین ترتیب نور به‌خاطر برخی از دلایل عملی، در ساختمان نقش ثانویه را داشت. روزنه‌هایی که در دیوار‌ها یا در سقف ایجاد می‌شد، اغلب برای ایجاد سیستم تهویه بوده است نه ورود نور. این امر تا حدی بدین دلیل بود که در درجه‌ی اول ایجاد این روزنه‌ها کار دشواری بود و دوم این‌که شرایط آب و هوایی و امنیتی مساله مهمی بود که بر تصمیم بشر مبنی بر ایجاد پنجره قطعا تاثیر می‌گذاشت(همان)
ساختمان‌های اولیه به روش متمایزی بنا می‌شدند: یا از روی هم قرار دادن گل و سنگ بوده است یا این‌که مردم نوعی پوشش سبک مانند کاه یا پوست خام گاو و گوسفند را روی اسکلت ساختمان می‌انداختند. با وجود این‌که هر دو این سیستم‌ها را می‌توان به گونه‌ای طراحی نمود که نور وارد ساختمان شود، اما نوع اول، تا هنگام اختراع شیشه به عنوان بخشی از ساختمان بسیار کاربردی‌تر بوده است.
ایجاد فضائی برای ورود نور به ساختمان، به طور قطعی، ورود هوا را نیز در پی خواهد داشت. در هوایی گرم، نور و گرد و غبار می‌توانست به فضای داخلی راه پیدا کند. در هوایی سرد نیز باد و باران به داخل نفوذ می‌کرده است. بدین ترتیب نور در ساختمان‌ها توسط نوعی در یا روزنه‌ی کوچک در سقف، به داخل وارد می‌شده است.
ظاهرا نیاز به ورود نور به یک ساختمان، بنا بر دلایل نمادی یا جوی هنگامی آغاز شده است که فرهنگ‌های کهن از اجسام الهی به عنوان منبع ساختار و طراحی خود یاد کرده، و تصمیم بر استفاده نور جهت بیان ارزش‌های مذهبی و فرهنگی گرفتند.
نورپردازی مقبره‌های ماقبل تاریخی نشان می‌دهد که ارتباط بین معماری و نور، ریشه‌ی مستحکم در دل تاریخ دارد. این‌گونه اماکن خاص که به عصر حجر تعلق دارند، مرکز ارتباط مراسم مذهبی با حرکت طبیعی خورشید، ماه و ستارگان بوده است، همچنین بر کسب نور و انرژی از اجسام آسمانی کمال اهتمام را ورزیده است.
نور خصیصه ذاتی یک شیء نیست، در واقع یک تجربه ذهنی و شخصی است. تجربه کردن رنگ شیء به‌وسیله‌ی کیفیت رنگ نوری که به شیء برخورد می‌کند تاثیر پذیر خواهد بود (آن‌چه که به عنوان رنگ تجربه می‌کنیم نور منعکس شده توسط شیء می‌باشد).
واکنش نسبت به رنگ ذهنی می‌باشد- حساسیت وانتخاب مردان و زنان نسبت به بعضی رنگ‌ها متفاوت می‌باشد (مثل آبی یا سبز یا فیروزه‌ای)
ادراک و تجربه رنگ می‌تواند توسط رنگ‌ها و ته رنگ‌های مجاور تشدید و تعدیل ‌شود. نور سفید از تمام رنگ‌های رنگین کمان ساخته می‌شود اگرچه نور سفید و بیشتر رنگ‌های دیگر را فقط می‌توان با سه رنگ به وجود آورد.
عوامل فرهنگی بر واکنش نسبت به رنگ تاثیر می‌گذارند: زرد، رنگ ترس است، سبز نشان حسادت، قرمز رنگ ازدواج چینی‌ها، رنگ تحول، رنگ هیجان، علامت خطر و هشدارهای دست ساز بشر می‌باشد. سفید رنگ اندیشه غرب از عفت از عفت و دوشیزگی است. نورهای دارای رنگ سرد در آب و هوای گرم بیشتر ترجیح داده می‌شوند و نورهای دارای رنگ گرم، درآب هوای سرد.
نور از طیف رنگی تشکیل می‌شود. تغییر رنگ مداوم نور طبیعی بخشی از فلسفه وجودی است، از درخشش زرد رنگ طلوع خورشید تا درخشندگی ملایم وسط روز، و از شفق تا نور قرمز و نارنجی غروب
خورشید، نور هم می‌تواند رنگ را هم بوجود بیاورد و هم می‌تواند آن را نمایان کند. نور کاربرد رنگ در معماری را بواسطه‌ی توانمندی ما در ایجاد نورهای رنگی افزایش می‌دهد، به عنوان عامل محوری عمل نموده، فضا ایجاد می‌کند و بیان واحساس را بوجود می‌آورد. نبودن نور می‌تواند بر ادراک ما از شکل و فضا بواسطه وجود سایه‌های رنگی تاثیر بگذارد. درحقیقت نور به آن‌چه که ما می‌بینیم معنی‌ می‌دهد(میجر،182:1389).
2-2-4 نقش پنجره در نمای ساختمان
پنجره به عنوان یک عنصر معماری، مهم‌ترین نقش را در طراحی و ترکیب نمای بسیاری از انواع ساختمان‌ها، ایفا می‌کند. امکانات و محدودیت‌های سازه‌ی دیوار باربر، نحوه توزیع فضای اتاق‌ها در یک بنا و مسئله‌ی چگونگی استفاده از هر فضا، از عوامل و پدیده‌های موثر در نحوه تشکیل‌دهی و نحوه‌ی نام‌گذاری برخی از انواع اتاق‌ها مانند اتاق‌های سه‌دری، پنج‌دری، هفت‌دری، ارسی و غیره بر گرفته از تعداد یا نوع در یا پنجره‌های یک فضا است(شاطریان، 78:1383).
2-2-5 نقش هندسه در شکل‌گیری.پنجره‌ها
ناپسند دانستن تقلید از نقش‌ها و صورت‌های انسانی و حیوانی در نقاشی و سایر هنرهای تصویری و تجسمی، به تدریج موجب شد که تقلید از طبیعت، در فرهنگ بسیاری از هنرهای اسلامی چندان مورد توجه قرار نگیرد و جایگاه والایی نیابد؛ به همین جهت هنرمندان به ترکیب‌های هندسی و انتزاعی توجه بسیار می‌کردند. یکی از ویژگی‌های ترکیب‌های انتزاعی و به خصوص ترکیب‌های هندسی، امکان خلق آثار بی‌شمار و گوناگون است که سبک، شیوه و حوزه فرهنگی آن غالبا نه تنها به هنرمندی خاص یا ناحیه‌ای مشخص و محدود و منحصر نمی‌شود، بلکه به دوره و زمان خاصی نیز تعلق ندارد و از این لحاظ امکان خلق آثاری ماندگار در این گسترده به خوبی وجود دارد. کاربرد هندسه در انواع گوناگون هنرها و از جمله معماری و هنرهای وابسته به آن گسترش یافت از هندسه در ساده‌ترین شکل برای طراحی و ساخت انواع پنجره‌ها استفاده می‌شد، اما در برخی از انواع پنجره‌ها – به ویژه پنجره‌های ارسی یا بعضی از شباک‌ها – کاربرد آن در بهترین حالت ممکن می‌توان مشاهده کرد برای بدست آوردن نقش‌های هندسی، به طور معمول، نخست از ساده‌ترین شکل‌های هندسی مانند مربع، دایره و مثلث استفاده شد(تصویر شماره 2-4). ویژگی‌های هندسی هر یک از این شکل‌ها، نقش موثری در نحوه‌ی کاربرد آن‌ها داشت (نجیب اغلو،75:1379).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   منابع پایان نامه دربارهکشت، گیاهی، گیاهان، تولید

تصویر2-4 هندسه در هنر چلنگری (مأخذ: نگارنده)
مربع یکی از شکل‌هایی بود که کاربردی فراوان در هنرهای انتزاعی داشت. وجود چهار ضلع و زاویه مساوی و قابلیت تقسیم هر مربع به شکل زیادی مربع دیگر به سادگی و سهولت و نیز امکان محیط با محاط کردن دایره در آن و مانند آن، سبب شد که از آن هم به عنوان یک شکل خالص و هم در ترکیب با سایر شکل‌ها و نیز به عنوان شکل زمینه و پایه در طرح استفاده کنند(همان).
2-3 مصالح به کار رفته در هنر‌های‌سنتی وابسته به معماری سنتی
در هنرهای سنتی به کار رفته در خانه تقدیری چندان تنوع مصالح وجود ندارد. گچ یکی از مصالح به کار رفته در تزئینات این بنا است و هنرهای مورد نظر در این پژوهش شامل گره چینی است، که از چوب و شیشه‌های رنگی ساخته شده است و هنر چلنگری که مصالح مورد استفاده آن جز آهن چیز دیگری نیست.
2-3-1 چوب و دلایل کاربرد آن در گره‌چینی
بیشترین چوبی که برای ساخت گره چینی از آن استفاده می‌شود؛ و چوب گره‌چینی‌ها و درهای خانه‌ی تقدیری نیز از همین چوب است؛ تا در برابر گرمای تابستان کویر و باران‌های پاییزی مقاوم باشد؛ چوب چنار است. قبل از هر چیز به معرفی بیشتر این چوب که تنها مصالح تولید گره چینی می‌باشد، می‌پردازیم.
درخت چنار جزؤ درختان پهن‌برگ و خزان‌کننده نیم‌کره شمالی محسوب می‌گردد. نام‌های محلی این گونه در اکثر نقاط کشور چنار است و در کردستان، جوهر نامیده می‌شود. از نظر گیاه‌شناسان، چنار گونه‌های متفاوتی دارد. در بین گونه‌های چنار، گونه P.orientalis تنها گونه‌ایست که به نظر، بومی ایران بوده است.
گسترش جغرافیایی این گونه از جنوب شرقی اروپا تا مرکز ایران است و پایه‌های خودروی این گونه در مناطق مختلف کشور مشاهده شده‌است(کاردگر بالادهی،1391)
چوب چنار، چوبی به رنگ سفید روشن تا قرمز مایل به قهوه ای است که لکه‌های قهوه ای صدفی دارد. چوب چنار نیمه سخت و سنگین و با‌دوام بوده که از آن برای ساخت درب‌های اماکن متبرکه، دسته ابزار، صندلی، غربال، صندوق استفاده می‌شود.
چوبی سخت و راست تار، کم دوام، با قابلیت میخ‌خور خوب، در ساخت مبلمان و غربال، روکش سازی و همچنین ستون معابد و مساجد کاربرد دارد. پرداخت پذیر و با برش بدون پودر(کارهای ظریف)
اهمیت و موارد استفاده: چوب چنار مرغوب و صنعتی و از مقاومت بالایی نیز برخوردار بوده به طوری که بدون آغشته نمودن به مواد ضدعفونی کننده، مدت زیادی در برابر تغییرات جوی سالم می‌ماند. بسیاری از بناهای تاریخی ایران از چوب چنار ساخته شده که گویای پایداری آن است. از چوب چنار در مبل سازی و زیر سازی وسایل چوبی استفاده می‌شود (کاردگر بالادهی،1391).
2-3-2 شیشه‌های رنگی در گره‌چینی
در ساخت گره‌چینی پنجره‌ها از شیشه‌های رنگی استفاده می‌شود که انتخاب این شیشه‌ها بی‌دلیل و اتفاقی نیست. شیشه‌های رنگی که در گره‌چینی‌ها دیده می‌شود به رنگ‌های زرد، قرمز، آبی و سبز است و شیشه‌های بی رنگ برای عبور ن
ور، و شیشه‌های رنگی جهت تعادل بخشیدن به نور و تابش شدید آفتاب کویر است.
فرهنگ و ادب دوره‌ی اسلامی ایران، در بردارنده‌ی مباحث گوناگونی پیرامون رنگ‌هاست،که خود تأثیر زیادی در هنر اسلامی داشته است، این امر در لابه لای احادیث و آیات، کتب ادبی و هنری مطرح شده است. وجود آثار هنری باقی مانده از دوران اسلامی گویای حقیقت فوق است. رنگ‌ها در هنر و فرهنگ اسلامی ایران به درجاتی مانند با ارزش‌ترین، شریف‌ترین، زیباترین، بالاترین و…تقسیم و انتخاب شده و به کار رفته‌اند (استوار125:1363).
2-3-3 رنگ در معماری
در مورد کاربرد نمادین رنگ در معماری چنین می‌خوانیم :رنگ طبقه‌های مختلف زیگورات‌ها از پایین به بالا، عبارت بوده است از: سفید (رنگ بی رنگی)، خلوص روشن و نامعلومی (رمزآلود)، سیاه (به نشانهء جهان زیرین و نامرئی)، قرمز (یا شنگرفی)، قرمز- قهوه ای، نماد جهان خاکی، (رنگ امیال زمینی و کینه‌ها و خشم‌های فرودین)، آبی (مظهر آسمان و گستردگی باطن( و بالاخره گنبد یا اتاقک فراز زیگورات به رنگ زرد طلایی، نمادی از خورشید و نورانیت است.
بنابراین رنگ حیات بخش خورشید، طلایی است و جاودانگی و زیبایی فروزنده‌ی آن، از ابتدا توجه بشر را به طور ویژه جلب نموده و در مقدس‌ترین و یا با اهمیت‌ترین بناها، آن هم در رأس آثار، به کار گرفته می‌شد و در معماری اماکن مقدس و متبرک اسلامی نیز از این پدیده‌ی زیبایی‌شناسانه و مقدس غفلت نشده است.
مدارک بسیاری، بویژه منابع غنی ادبی، نشان‌گر آن است که برای هنرمندان، بخصوص معماران، علاوه بر علم معماری آشنایی با علوم دیگر، بویژه نجوم و رنگ شناسی، نیز ضروری است؛ زیرا بسیاری از مسائل نجومی و نیز ایام هفت‌گانه با رنگ‌های هفت‌گانه تأویل و تعبیر شده بودند. یکی از قدیمی‌ترین و بهترین منابع باقی‌مانده که در زمینه‌ی کاربرد مصالح معماری و رنگ آن‌ها بویژه استعمال سنگ‌های رنگین در بنای اسلامی را به طور مفصل بحث کرده است-کتاب الاعلاق النفیسه‌ی ابن رسته است؛ که مربوط به قرن سوم هجری است. تجلی رنگ در صورت مادی و در نور از قابلیت‌های این کتاب است که در عرصه‌های عرشی و زمینی که در مواردی نمود آن در تضاد با یکدیگر است، چرا که سفیدی در نور، وجود تمام رنگ‌هاست؛ لیکن در ماده رنگ سفید نشان‌گر نبود رنگ است، اما ماده رنگ سیاه از ترکیب گونه‌های رنگ حاصل می‌شود؛ در صورتی که در نور، سیاهی نشانگر نبود رنگ است.
2-3-4 آهن در چلنگری
آهن مصالح مورد استفاده در چلنگری است که عنصری شیمیایی- فلزی است که نماد Fe، عدد اتمی‌26 و چگالی 7.87g/cm3 دارد، آهن در گروه 8 و دوره‌ی 4 عناصر است. آهن و آلیاژهای آن، از رایج‌ترین فلزات و رایج‌ترین مواد فرمی و ‌مغناطیسی در کاربردهای روزمره هستند. آهن دارای سطوح صاف و نقره‌ای براق مایل به رنگ خاکستری ا‌ست اما وقتی در هوا با اکسیژن ترکیب می‌شود به رنگ قرمز یا قهوه‌ای در می‌آید که به آن‌ها اکسید دارای ترکیبات آهن یا زنگ گفته می‌شود.
اولین آهن شکل گرفته که توسط نوع بشر در دوره‌‌ی پیش از تاریخ مصرف شد از شهاب‌سنگ‌ها آمده بود. ذوب آهن در کوره‌ها در هزاره‌ی دوم پیش از میلاد شروع شد، آثار مکشوفه از آهن ذوب شده از 1200-1800 پیش از میلاد در هند و در مشرق از حدود 1500 پیش از میلاد بدست آمد (که گمان می‌رود ناشی از ذوب آهن در آناتولی یا قفقاز بوده است).
عصر آهن (1500-700 پیش از میلاد) در دانش باستان‌شناسی دوره‌ای است که در آن بشر به گستردگی از آهن در جایگاه ماده‌ای برای ساخت ابزار و جنگ‌افزار سود


دیدگاهتان را بنویسید