رساله جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد برنامه ریزی رفاه اجتماعی

 

عنوان:

«مطالعه آسیب های اقتصادی-اجتماعی اچ آی وی/ایدز بر خانواده های مبتلا به ایدز و واکنشهای آنان»

(مطالعه موردی مرکز بهداشت غرب تهران)

 

استاد راهنما:

دکتر علی اصغر سعیدی

 

استاد مشاور:

دکتر علی شکوری

پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی گرایش برنامه ریزی رفاه اجتماعی

  1. 1 مقدمه

امروزه با گسترش حوزه هاي متاثر از مدرنيته و همچنين تسريع اين طریقه بصورت شتابان در مسير تحول و ايجاد تغييرات شگرف در عرصه هاي مختلف حيات بشري، بشر دوره مدرن با مسائل و پديده هايي برخورد نموده كه تا كنون آنها را تجربه ننموده بود. يكي از اين مسائل بيماريهاي خاصي می باشد كه مربوط به دوره جديد می باشد. بيماريها و امراضي كه بعضاً كمتر از سه دهه از شناسايي آنها توسط بشر مي گذرد و شواهدي دال بر وجود اين نوع امراض در قرون گذشته وجود ندارد؛ بيماريهايي همچون هپاتيت و ايدز و در ساليان اخير جنون گاوي، آنفولانزي پرندگان و… مانند امراضي هستند كه بي شك از ماهيتي متفاوت نسبت به ماهيت بيماريهاي گريبانگير بشر در اعصار گذشته برخوردار مي باشند.

ايدز بعنوان مهلك ترين و مخرب ترين اين گروه از بيماريها كه از اوايل دهه 1980 –كه اولين مورد آلوده به ويروس آن (HIV) در ايالات متحده شناسايي گردید- تاكنون ميليون ها نفر از انسانها را آلوده نموده و بخش قابل توجهي از اين تعداد را به كام مرگ كشانده می باشد. ايدز علاوه بر خسارات جاني موجب تحميل هزينه هاي مالي بر اجتماعات محلي و جوامع مختلف شده و همزمان باعث كاهش رشد اقتصادي آنان گرديده می باشد. درمورد آسيب ها و آثار سوء ايدز بر سطوح مختلف جامعه محققين بسياري در سراسر جهان و بخصوص جوامع آفريقايي –بدليل شيوع گسترده ايدز و همچنين ويروس آن در اين منطقه- مطالعات مختلفي را صورت داده اند. يكي از سطوح اثر پذير و بطور دقيقتر اثر پذيرترين و آسيب پذيرترين سطح متاثر از ايدز ‘خانواده’ می باشد. «خانواده هاي مبتلا به اچ آي وي/ايدز» (FAHA)[1] با طيف متفاوتي از تكانه هاي ناشي از ايدز بسته به ويژگي هايشان و همچنين نوع توجه جامعه (و در سطح خرد تر اجتماع محلي) به ايدز مواجه مي گردند.

در اين مطالعه سعي گرديده با در نظر داشتن آثار و پيامدهاي اقتصادي-اجتماعي ايدز در سطح خانواده كه در منابع نظري و همچنين در ساير جوامع ثبت گرديده می باشد، تصويري كلي از وضعيت اين گروه از خانواده هاي مبتلا در جامعه مان را ارائه نموده و بطور خاص آثار و پيامدهاي سوء مذكور را در خانواده هاي مبتلاي ايران مورد بررسي قرار دهيم. هرچند بايستي اذعان نمود كه اين تحقيق مطالعه اي كاملاً جامع و مبسوط راجع به آثار سوء ايدز بر خانواده هاي مبتلا در ايران نبوده، بلكه بيشتر با هدف ايجاد بستر اوليه و بمنظور «مسئله شناسي» پيرامون اين پديده اجتماعي جهت انجام مطالعاتي جامع تر در حوزه هاي مختلف بخصوص حوزه اجتماعي در آینده انجام گرفته می باشد.

در فصل اول با عنوان كليات تحقيق به طرح مطالب كلي راجع به پديده مورد بررسي خواهيم پرداخت. در فصل دوم با عنوان چارچوب مفهومي و نظري تحقيق به مرور برخي تعاريف مربوط به واژه ها و مفاهيم عمده مورد بهره گیری در مطالعه و همچنين به بررسي ادبيات نظري درمورد موضوع مورد بررسي مي پردازيم. در ادامه اين فصل پيشينه مطالعاتي درمورد موضوع و تجارب ساير كشورها در باب پديده مورد نظر آورده مي گردد. با بهره گیری از اين بستر مفهومي و نظري در فصول پاياني مطالعه زمينه مناسب تري جهت تحليل و تبيين مساله مورد بررسي در ايران فراهم خواهد گرديد.

فصل سوم با عنوان روش تحقيق به بحث و بررسي اصول روش شناختي حاكم بر مطالعه حاضر اختصاص دارد. در اين فصل آغاز به تببين چرايي انتخاب روش كيفي بعنوان روش مورد بهره گیری در مطالعه پرداخته و سپس توضيح مختصري درمورد مقتضيات اين نوع روش آورده شده و در ادامه رئوس مربوطه و دخيل در اين مطالعه بر اساس ماهيت موضوع و اقتضائات آن ارائه مي گردد.

فصل چهارم با عنوان ارائه يافته ها (گزارش داده هاي مصاحبه) به تحليل -و به معناي دقيق تر تفسير- يافته ها اختصاص خواهد داشت. در اين فصل يافته هاي مطالعه در قالب سه بخش آثار بيماري بر خانواده، اطلاعات توصيفي خانواده هاي مورد مطالعه و واكنش هاي اين خانواده ها به بيماري مورد نظر مورد بحث و تحليل قرار خواهد گرفت.

در فصل پنجم نيز با در نظر داشتن تحليل يافته ها و همينطور تجارب محقق در انجام مطالعه حاضر نتيجه گيري و همچنين پيشنهادات مربوطه درمورد مساله مورد نظر ارائه خواهند گردید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. 2 طرح و بيان مسئله

ارتباطات و روابط اجتماعي (به معناي عام آن) در عصر جديد بي شك قابل مقايسه با ادوار گذشته نيست. اين ارتباطات وسيع و همه جانبه گذشته از مزايايي كه براي بشر به ارمغان آورده می باشد مخاطرات و ريسكهاي جديدي نيز براي بشر داشته می باشد. ايدز مانند مخاطرات جديدي می باشد كه در دنيا كمتر از سه دهه از شناسايي اولين مورد آلودگي به ويروس آن مي گذرد. محققين اجتماعي يكي از عوامل زمينه ساز ايدز را وجود تعاملات و ارتباطات گسترده تر و به تعبيري وجود تحرکات‏، مسافرت ها‏، حمل و نقل و ترابري بيشتر افراد در حوزه هاي جغرافياي گسترده و وسيع مي دانند. (گيدنز 1379)

گذشته از عوامل زمينه ساز ايدز، بايستي گفت كه تاكنون حدود40 ميليون نفر از مردم جهان به ويروس ايدز آلوده شده اند. «هیچ بیماری دیگری در دنیای جدید تاکنون چنین یاس و چنین اضطرابی ایجاد نکرده می باشد. بیماری ایدز در وضع اقتصادی و اجتماعی تاثیر فراوان گذاشته می باشد» (فرهادیان 1369). ايدز از چنان اهميتي برخوردار می باشد كه روزي را نمي توان يافت كه درمورد ابعاد مختلف آن روزنامه ها و مجلات مختلف به آن نپردازند؛ پديده اي كه برخي از آن به ″طاعون قرن″ ياد مي كنند. به نظر مي رسد اچ آي وي/ايدز نسبت به ساير بيماريها و امراض صعب العلاج و بطور دقيق شفاناپذير كه در گذشته بشر به آنها مبتلا مي شده از ويژگي هاي مميزه و نيز مخرب تري برخوردار می باشد؛ ويژگي هايي كه باعث گرديده افراد آلوده به ويروس ايدز در بسياري از جوامع در حال توسعه با در نظر داشتن وجود توجه منفي به چنين افرادي از طرح کردن مشكل شان حتي به كادر درماني مراكز بهداشتي و درماني بعلت جلوگيري از دسترسي به خدمات بهداشتی مربوطه امتناع ورزند. با اين حال بسياري از ما مطمئن هستيم كه اين پديده داراي جوانب ناشناخته و مرموز بسياري می باشد كه هر روز آثار سوء عميقي بر سطوح و لايه هاي مختلف جامعه بشري در بر دارد.

افراد و گروه هاي در معرض آسيب اچ آي وي/ايدز افراد و گروه هاي خاصي را در بر نمي گيرند. پيامدهاي آن تنها گريبانگير افراد آلوده و يا مبتلاي به آن و همينطور خانواده هايشان نيست، بلكه آثاري بس وسيع و عميق بر بدنه اجتماع و كل جامعه خواهد گذارد. در مواردي باعث كاهش در كميت و كيفيت ارتباطات، مراودات و پيوندهاي ميان خانواده ها در نتيجه ترس ناشي از انتقال ايدز و همينطور وجود بدنامي در مورد افراد اچ آي وي مثبت مي گردد. در سطح كلان جوامع ميتواند موجب افزايش بودجه و مخارج بهداشتي و درماني كشورها گردد و هزينه هايي را جهت مراقبت هاي غيرلازم جلوگيري از انتشار عفونت در مراكز درماني سبب گردد؛ هزينه هاي بهداشتي اي كه بر افراد، خانوارها، مراكز بهداشتي خصوصي و همچنين دولتها تحميل خواهند گردید.

وجود چهارده هزار مورد آلوده به ويروس ايدز در ايران – كه بي شك رقم واقعي، چند برابر رقم مذكور را شامل مي گردد – ممكن می باشد در مقايسه با خيلي از جوامع رقم بالايي نباشد، ليكن بي شك با تدوام رشد فعلي شيوع آن در كشور، طي ساليان آينده نه با يك بيماري مزمن صرف و محدود بلكه با اپيدمي ايدز مواجه خواهيم گردید كه آثار و پيامدهاي مخربي را بر بخش ها و سطوح مختلف جامعه  به دنبال خواهد داشت. ديگر نبايد رشد اقتصادي متداول را انتظار داشت. ساختار اقتصادي، اجتماعي و جمعيت خانواده متحول شده و در كاركردهاي آن خلل وارد مي گردد. در صورت افزايش نرخ مرگ و مير ناشي از ايدز شركتها و موسسات مختلف نيروي جوان و مجربي را كه به دليل ايدز فوت نموده اند از دست داده، هزينه ها و خسارات گزافي جهت جايگزيني آنان با نيروي كار اکثراَ بي تجربه را متحمل مي شوند. يكي از پيامدهاي مرگ و مير بالاي ناشي از ايدز به دليل اينكه بيشتر در ميان افراد جوان اتفاق مي افتد، افزايش كودكان يتيمي می باشد كه يك يا هر دو والد خود را بر اثر ايدز از دست داده اند. اين تجربه ناخوشایند مي تواند موجب عواقب ناگوار و نامطلوبي برايشان گردد؛ مانند اينكه آنان را از تحصيل محروم ساخته و يا در برابر بسياري از عوامل زمينه ساز بزهكاري، فرار از خانه، سوءاستفاده، كار در شرايط نامناسب كاري و غيره آسيب پذير سازد. مورد اچ آي وي/ايدز در صورت تدوام شرايط موجود هم به لحاظ وضعيت اپيدميك و هم به لحاظ نوع برخورد و در نظر داشتن اين پديده و افراد حامل ويروس آن و بيماران مبتلا به آن قطعاَ بيشتر از آن چیز که تصور بشود خواهد توانست موجب تهي شدن بسياري از بسترها و زيرساخت هاي جامعه در حال گذار و توسعه ما گردد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. 3 ضرورت و اهمیت انجام مطالعه

به رغم این موضوع که تعداد افراد آلوده به ویروس ایدز در کشور ما در مقایسه با سایر کشورها چندان بالا نیست، لیکن نرخ شیوع و رشد و گسترش اچ آی وی/ایدز در ایران با شدت نه چندان کمی در حال پیشروی می باشد. همانطور که قبلاً نیز تصریح گشت طبق آخرین آمارهای رسمی داخلی تاکنون چهارده هزار نفر و طبق برآورد نهادهای برجسته بین المللی نظیر UNAIDS تاکنون 66 هزار نفر در ایران به ویروس اچ آی وی آلوده شده اند. طریقه رو به رشد این پديده اجتماعي باعث خواهد گردید این موضوع همانطور که امروز نیز شاهد هستیم، در طی سالهای آینده از اهمیت روزافزونی در میان افراد و شهروندان جامعه برخوردار گردد.

با وجود اینکه دو دهه از شناسایی اولین مورد آلوده به این ویروس در کشور می گذرد[2] طی جستجوها و کندوکاوهایی که توسط محقق صورت داده گردید تاکنون هیچ گونه پژوهش و مطالعه ای که بصورت مستقیم به «آسیب های اچ آی وی/ایدز»[3] در سطح خانواده در ایران پرداخته باشد، انجام نشده می باشد. حتی مطالعه ای درمورد این موضوع در سایر سطوح و سایر چشم اندازها و رویکردها (اقتصادی، توسعه ای و…) نیز صورت نگرفته می باشد. از اینرو، در نظر محقق فقدان مطالعه و مطالعه درمورد وضعیت این گروه از افراد و خانواده ها هست، با تاکید بر این موضوع که این بیماری دارای جوانب و سطوح تاثیرگذاری متفاوت می باشد، در نتیجه جای پژوهش و مطالعه های متعدد توسط سایر گرایش های علوم اجتماعی در میان تحقیقاتی که تا به امروز و غالباً در حوزه های پزشکی در ایران صورت گرفته بسیار احساس می گردد. از اینرو، روشن می باشد که موضوع حاضر از چنان اهمیت و ضرورتی جهت انجام مطالعه برخوردار بوده که پس از انجام کار میدانی مطالعه و گردآوری داده های پژوهش حاضر و ارتباط نزدیک تر با افراد مورد مطالعه، اهمیت و ضرورت انجام چنین مطالعه ای از دید محقق بسی فزون تر و برجسته تر از مراحل ابتدائی مطالعه گردیده می باشد.

 

 

 

 

 

  1. 4 سئوالات اصلي مطالعه

اين مطالعه بطور كلي در پي پاسخ به دو سئوال عمده درمورد مسأله مورد بررسي مي باشد:

  • آثار و پيامدهاي اچ آي وي/ايدز بر خانواده هاي مبتلا كدامند؟
  • واكنش ها و همچنين سازوكارهاي مورد بهره گیری اين خانواده ها بمنظور مقابله با تكانه هاي ناشي از آثار و پيامدهاي ناگوار ايدز چه واكنش ها و سازوكارهايي مي باشند؟

 

 

 

  1. 5 اهداف مطالعه

اهداف عمده اين مطالعه عبارتند از:

  • بررسي آثار و آسيب هاي اچ آي وي/ايدز بر خانواده هاي مبتلا.
  • بررسي وضعيت اقتصادي-اجتماعي موجود خانواده هاي درگير اچ اي وي/ايدز.
  • شناسايي الگوي واكنش خانواده ها در برابر تكانه ها و نوسانات شدید ناشي از آثار سوء اچ آي وي/ايدز.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

 

 

 

 

  1. 6 اچ آي وي/ايدز در ايران

  اولین مورد آلودگی به ویروس اچ آی وی در ایران در سال 1365 در یک کودک پسر 7 ساله مبتلا به بیماری هموفیلی نظاره گردیده می باشد. (وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکى،اسفندماه ۱۳۸۱)

 

  1. 6. 1 افراد و گروههاي در معرض خطر آلودگي به HIV در ایران

با در نظر داشتن عوامل مخاطره آميز آلودگي به HIV و در نتيجه ابتلاي به ايدز، مي توان تصور كرد كه برخي از افراد و گروهها مخاطره بالاتري در ارتباط با آلودگي به ويروس ايدز نسبت به ساير افراد و گروهها در جامعه دارند. از اين افراد بعنوان افراد و گروههاي در معرض خطر ياد مي گردد. گروههاي در معرض خطر به افرادي گفته مي گردد كه به دليل انجام رفتارهاي پر خطر (اجباري و يا اختياري) و يا نوع شغل شان، با خطر آلودگي بيشتري روبرو هستند.   قودجاني (1384) مهمترين اين گروهها در ايران را به ترتيب اولويت اينگونه ذكر نموده می باشد:

1) مصرف كنندگان تزريقي مواد مخدر كه از سرنگ و ساير وسايل تزريق مشترك بهره گیری ميكنند.

2) شاغلين جنسي[4] (تن فروشان يا روسپيان)

3) شركاي جنسي مصرف كنندگان تزريقي مواد مخدر

4) شركاي جنسي شاغلين جنسي

5) همجنسگرايان و شركاي جنسي آنان

6) همسران افراد آلوده يا بيمار و نوزادان مادران آلوده

7) كساني كه بطور مكرر خون و فرآورده هاي خوني دريافت مي كنند (هموفيلي ها و…).

8) افرادي كه دور از خانواده زندگي مي كنند و در معرض روابط جنسي حفاظت نشده هستند و افرادي كه به كشورهاي ديگر سفر مي كنند.

9) افرادي كه به روشهاي غير استريل و نادرست اقدام به اعمالي زیرا سوراخ كردن گوش، خالكوبي، ختنه و حجامت مي كنند يا از تيغ، خلال دندان و سرنگ و سوزن مستعمل مشترك بهره گیری مي كنند.

10) افرادي كه به دلايل شغلي با وسايل برنده و تيز سرو كار دارند. مانند پزشكان، دندانپزشكان، جراحان، پرستاران و آرايشگران.

البته مي توان به گروههاي مذكور زندانيان را نيز افزود؛ افرادي كه در محيط مخاطره آميز و ريسك زايي بسر مي برند و احتمال‏ آلوده شدن شان به ویروس ايدز بسيار زياد می باشد.

بر اساس “گزارش جهانی اپیدمی ایدز” بخش ایدز سازمان ملل (UNAIDS) میزان افراد یا گروههای در معرض خطر در سال 2005 در ایران که تحت پوشش برنامه های پیشگیری از آلودگی به اچ آي وي قرار گرفته اند 4/11 درصد بوده می باشد. البته این گروه از افراد فقط شامل کسانی می گردد که تزریق مواد مخدر داشته و بدلایل عدم وجود آمار دقیق در زمینه سایر گروهها و وجود «انگ» نسبت به بعضی گروههای در معرض خطر و مخفی بودن فعالیت گروههای مذبور در ایران آمار و اطلاعات مشخصی از پوشش این گروهها تحت برنامه های پیشگیری و کنترل HIV وجود ندارد.

[1]– Families Affected by HIV/AIDS

-[2]  اولین مورد آلودگی به ویروس اچ آی وی در ایران در سال 1365 در یک کودک 7 ساله مبتلا به بیماری هموفیلی نظاره گردیده می باشد. (وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکى،اسفندماه ۱۳۸۱)

[3]– Impacts of the HIV/AIDS

[4]– Sex Workers

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

برای خرید و دانلود متن کامل و یا خواندن تکه های دیگری از این پایان نامه می توانید اینجا کلیک کنید

 

پشتیبانی سایت :        ———-        serderehi@gmail.com