مفهوم فرش و فرش دستباف

فرش کلمه ای عربی است به معنی گستردن و گستردنی و هر چیزی که گسترده شود مانند قالی و پلاس و نظا یر آن را شامل می شود. قالی خود از کلمه ترکی قالین می باشد به معنی فرش بزرگ پرزدار که با نخ و پشم به رنگ ها و نقوش مختلف می باشد. قالی کوچک را قالیچه می گویند. در انگلیسی به فرش Carpet می گویند که به معنی فرش کردن با قالی، پوشاندن، با قالی تزئین کردن است(ملاحسینی، ١٣۶۵، ص7). فرش در بین عامه مردم به زیراندازی گفته می شود که با مواد اولیه طبیعی مانند الیاف« پنبه، پشم، ابریشم، کتان» غیره یا مصنوعی بصورت دستی یا ماشینی بافته می شود. اگر چه« گلیم، زیلو، جاجیم، پلاس،نمد» و امثال آنها نیز فرش اند اما اصطلاح فرش معمولا” برای «قالی» بکار می رود. فرشی که بوسیله بافندگان و با دست بافته گردد را فرش دستبافت گویند(دانشگر،1372، ص398). در ادبیات صنایع دستی، منظور از فرش دستباف عبارتند از: آنچه بوسیله دست از تار و پود به هم بافته و پرزدار باشد(پاسبان، 1378، ص 58).

 

 

2-1-2- تاریخچه فرش

به گمان اکثر محققان و مورخان صنعت فرش، بافت فرش با کوچ آریایی ها به ایران از قرن نهم تا هفتم قبل از میلاد آغاز شد. مصر، سوریه، قفقاز، ترکستان، افغانستان، عراق و قسمتی از پاکستان غربی تا هند همگی در 2500 سال پیش جزو قلمرو ایران بودند و تاریخچه صنعت فرش ایران از آن تاریخ آغاز می شود. ناگفته نماند که پیشینه فرش ایرانی با پیشینه محل تولید آن بستگی تام دارد ایران به سبب موقعیت جغرافیایی خاص خود که مسیر ارتباطی میان اروپا و اطراف مدینه ترانه از طرفی و آسیای مرکزی و شرقی از طرفی دیگربوده است، تاثیرات فراوانی از تمدن های دیگر پذیرفته که در معماری و شعر و نقاشی به صورتی متنوع نمود یافته است و حتی در نقش قالی هم دیده می شود. نمی توان گفت که فرش دقیقا” از چه تاریخی پیدا شده، اما در میان یخ های قطبی نمونه هایی از فرش نمدی به دست آمده که گفته می شود متعلق به اواسط دوره پارینه سنگی است، یعنی در حدود 25 تا 30 هزار سال قدمت دارد. چنانکه از قرائن برمی آید، فرش نخستین بار قبایل چادرنشین بافته اند و به منظور جلوگیری از نفوذ سرما، کف چادرهای خود را با آن مفرش می کردند. همان طور که  اشاره شد، اولین فرش و زمان و مکان بافت آن ناشناخته مانده است و تنها می توان حدس زد که مبداء احتمالی هنر قالیبافی استپ های آسیای مرکزی بوده است. گویا اولین قالی بافان چوپان های چادرنشینی بودند که پشم کافی در اختیار داشتند. در زمان های قدیم، در قسمتی از شمال آسیا، از پوست حیوانات به جای فرش استفاده و آنها را روی زمین پهن می کردند و نوعی فرش می دانستند. همچنین در قسمتهای شرقی آسیایی مرکزی، نمد کاربرد داشت که آن هم محصولی است که از پشم تهیه می شود. در قسمت های جنوبی آسیا به سبب گرما به جای پوست و نمد از چیزهای دیگری مانند حصیر، زیلو، یا اهرامی استفاده می شده است. پس می توان گفت که از مناطق دیگری در آسیای آن روز هنر و صنعت فرش بافی سرچشمه گرفته است. تعیین تاریخچه هنر و صنعت فرش برای محققان دشوار است و نمی توان آن را منوط به کشف بقایایی از پیش از تاریخ و یا روزگاران گذشته دانست. با وجود این، قدیمی ترین فرشی که به دست آمده و صرف نظر از صدمات جزئی کاملا” سالم مانده و عظمت هنر قالیبافی را نشان می دهد، فرشی است با قدمت 2500 سال که اکنون در موزه ارمیتاژ لنینگراد نگهداری می شود. رواکو محقق روسی در سال 1949 در دره پازیریک[1] کوه های آلتای واقع در جنوب سیبری و در مجاورت آسیای مرکزی، فرشی پیدا کرد که در یکی از قبرهای موسوم به گورکان که قبر شاهزاده ای بود قرار داشت. گورکان، گودال های بزرگی هستند با شکل مخصوص که مشابه آنها در آسیای صغیر و اروپای شرقی نیز دیده شده است.  پس از تحقیقات زیاد معلوم شده که این فرش در همان محلی که کشف گردیده بافته نشده است، بلکه در مکانی دورتر به دست قبایل چادر نشین ساکن در حوالی ایران بافته شده و احتمالا” تاجران و بازرگانان آن زمان برای فروش یا به عنوان هدیه به رئیس یک قبیله چادر نشین آن را به حوالی آلتای، یعنی مکان کشف آن آورده اند. این فرش پیدایش فن قالیبافی را در آن زمان نشان می دهد. پس از کشف این فرش که متعلق به قرن پنجم میلاد است، فرشهای دیگری مربوط به پنج تا شش قرن پس از میلاد مسیح کشف شد، از جمله فرش های نفیسی از صحراهای ترکستان شرقی که با گره یا جفت درشت تری بافته شده اند. سپس در ناحیه فسطاط واقع در قاهره قدیم، علاوه بر کارهای بافندگی، بقایای فرش هایی یافت شد که قدمت آنها کم تر از فرش های ترکستان است. چند اثر جدیدتر هم از حوالی آناتولی ترکیه و بیشهیر و قونیه و متعلق به قرن سیزدهم یافت شده اند. از شواهد چنین برمی آید که هنر قالیبافی در ادوار جداگانه ای تکامل یافته و سبک های مختلفی در آن به ظهور رسیده است. یکی از آنها سبک قالی ایران است که نمونه آن فرش های پازیریک است و دیگری سبک ترکی است که نمونه آن قالی های نواحی ترکستان شرقی که بعدها با نام فرش های زمان سلجوقیان در قونیه و بیشهیر نامیده شدند(حکمت نژاد،1389، صص21-19).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   تعریف استراتژی مدیریت استعداد- قسمت 2

1 -Pazyryk