میتواند عملکرد را افزایش دهد که قابل جذب باشند. علاوه بر این، مواد غذایی مورد نیاز، به خاک، اقلیم، مقدار عملکرد، رقم کشت شده و اقدامات مدیریتی، بستگی دارد. نیازهای کودی، به‌وسیله تجزیه خاک و گیاه به علاوه مشاهده علائم کمبود، تعیین می شود (قدرت اله فتحی، 1378).

1-16- جمع بندی
بعد از گندم و برنج، ذرت سومین غله مهم جهان است. ذرت، محصول فصول گرم مناطق معتدله یا گرمسیری است که به‌منظور دانه، علوفه و ماده خشک، برای تولیدات صنعتی کشت می‌شود. مزیت اصلی ذرت، عملکرد زیاد در واحد کار انجام شده و در واحد سطح می‌باشد. ذرت گیاه متراکمی است که منبع قابل استفاده مواد غذایی است و نسبتاً به آفات متحمل می‌باشد و به‌راحتی، انبار می‌شود. ذرت، در محدوده وسیعی می‌روید. این گیاه دامنه وسیعی از شرایط خاک را تحمل و تحت آبیاری کم و خشکی خاک نیز رشد می‌کند. ذرت، گیاهی است با مسیر فتوسنتزی C4، که پتانسیل رشد بالایی دارد. در اکثر نقاطی که ذرت خشک می‌شود، حداکثر تولید دانه، 12 تن در هکتار می‌باشد و در شرایط بسیار مطلوب، آمار بیش از 20 تن در هکتار نیز به‌دست آمده است. در کشورهای پیشرفته، مقدار محصول بهترین کشاورزان، نزدیک به‌میزان محصول در مزارع آزمایشی است، ولی متوسط عملکرد، معمولاً تحت تأثیر اقلیم، تغذیه و تنش‌های بیولوژیکی پایین است.
به‌منظور سهولت کنترل شیمیایی علف‌های هرز و تکمیل نیروی انسانی مورد نیاز و مکانیزاسیون، ذرت اغلب در تناوب با سویا، پنبه و سایر گیاهان دو لپه قرار می‌گیرد. معمولاً در مناطق معتدله، ذرت نسبت به سویا زودتر کاشته و دیرتر برداشت می‌شود. در اغلب مناطق گرمسیری ذرت به همراه حبوبات دانه‌ای، از جمله باقلا، کشت می‌شود و قیم فیزیکی خوبی برای گیاهان بالا رونده می‌باشد. تحمل ذرت به خشکی، از سورگوم و ارزن علوفه‌ای کمتر است ولی نیاز آبی آن، از برنج دیم کمتر می‌باشد.
به‌دلیل پتانسیل تولید زیاد دانه، ذرت به مواد غذایی فراوانی نیاز دارد. برای تولید هر 1000 کیلوگرم دانه، تقریباً 16 کیلوگرم ازت، 3 کیلوگرم فسفر و 3 کیلوگرم پتاس از زمین به گیاه منتقل می‌شود. برای تشخیص و صحت کمبود و مسمومیت غذایی، از تجزیه گیاه و خاک استفاده می‌کنند. به‌دلیل تخلیه زیاد مواد غذایی و انتقال به دانه، همواره برای حفظ حاصلخیزی خاک، استفاده از کودهای شیمیایی و حیوانی، مورد نیاز است (قدرت اله فتحی، 1378).

2-1- نقش تغذیه بر خصوصیات فیزیولوژیک و مورفولوژیک ذرت دانه‌ای
2-1-1- نیتروژن
ازت یکی از عناصری است که در طبیعت در سطح گسترده پراکنده بوده خاک و سنگ‌ها بزرگترین مخزن آن به شمار می‌روند. منبع اصلی ازتی که به‌وسیله گیاهان استفاده می‌شود گاز N2 است که 78 درصد هوا را تشکیل می‌دهد. ازت عنصری پویا است که بین هوای خاک و موجودات زنده در گردش می‌باشد. ازت عنصری مهم و حیاتی برای گیاهان به شمار می‌رود که عرضه آن به‌وسیله انسان قابل تنظیم است. ازت عمدتاً به‌صورت نیترات و در شرایط حیاتی مقداری نیز به شکل آمونیم جذب گیاه می‌شود نیترات ورودی به گیاه در نتیجه سوخت ساز نوری و با دخالت آنزیم‌های احیا کننده به ازت آمونیاکی تبدیل می‌شوند. ازت آمونیاکی با کربن پایه‌ای ترکیب و اسیدگلوتامیک را می‌سازد این نوع اسید به نوبه خود نیز به 1000 نوع اسید آمینه تبدیل می‌شود (50).

پروتئین‌ها اسیدهای آمینه اسید گلوتامیک کربن پایدار + NH4
در اراضی سبک کود ازته معمولاً بعد از کشت مورد استفاده قرار می‌گیرد (در دو مرحله پخش می‌گردد) میزان کود مورد نیاز ذرت خوشه‌ای 160-80 کیلوگرم ازت و 50- 30 کیلوگرم فسفر می‌باشد در نواحی معتدله کود دامی نیز می‌تواند به میزان 30 تن در هکتار نیز پخش گردد (54).
مقدار مصرف کود بستگی به رقم سورگوم، جنس خاک و شرایط آب و هوایی منطقه دارد سورگوم دانه‌ای برای تولید یک تن دانه و ساقه و برگ حدود 25 تا 30 کیلوگرم ازت 10 تا 15 کیلوگرم فسفر و 8 تا 10 کیلوگرم پتاس از خاک جذب می‌کند لذا با توجه به میزان انتظار عملکرد محصول بایستی انواع کود شیمیایی N.P.K مصرف شود (28 و 52).
ملکوتی و کشاورز (1384) بیان داشتند که نیتروژن از مهم‌ترین عناصر غذایی و عامل کلیدی در دست‌یابی به عملکرد مطلوب در محصولات زراعی می‌باشد. در عناصر ضروری غیر از اکسیژن، هیدروژن و کربن نیتروژن بالاترین غظلت را در گیاهان داشته و گذرگاه رشد است.
تربتی‌نژاد و همکاران (1381) به این نتیجه رسید که اثر سطوح مختلف نیتروژن بر روی ارقام مختلف ذرت معنی‌دار شده همچنین شاخص سطح برگ در ارقام مختلف تحت تأثیر نیتروژن معنی‌دار شد.
یوشیدل (1972) عنوان نمود مدت زمان دوام سطح برگ می‌تواند تحت تأثیر مواد معدنی بویژه ازت قرار گیرد کمبود نیتروژن و کاهش انتقال مجدد آن از برگ‌ها به بذر به دلیل زوال برگ و کاهش دوام سطح برگ بعد از گل دهی است.
رضوانی مقدم (1373) اظهار می‌دارد درصد پروتئین بر اثر مصرف ازت هنگامی افزایش می‌یابد که نیتروژن بیش از نیاز گیاه برای تولید باشد و در مقادیر کم فقط عملکرد افزایش می‌یابد بدون این‌که تغییر محسوسی در میزان پروتین به‌وجود آید.
شاهرودی (1376) نشان داد که مصرف کود ازته تا 100 کیلوگرم در هکتار عملکرد علوفه تر سورگوم را افزایش می‌دهد ولی مقادیر بیشتر ازت تأثیری بر افزایش این صفت ندارد.
نیتروژن یکی از ترکیبات اساسی در تغذیه گیاهان است و کمبود آن به طور مستقیم بهعنوان یکی از مهمترین عوامل محدود کنندهی رشد گیاهان محسوب میشود زیرا نیاز گیاهان به این عنصر بیش از تمام عناصر دیگر است (3،6و7). اگر چه نیترات منبع طبیعی و اصلی نیتروژن برای گیاهان است ولی بسیاری از گیاهان قادرند نیتروژن آمونیاکی را به سهولت جذب و مورد استفاده قرار دهند، خصوصا هنگامیکه شرایط محیطی برای افزایش سرعت فتوسنتز و در نتیجهی افزایش سرعت رشد مساعد باشد. افزایش عملکرد در اثر کود نیتروژن، توسط پژوهشگران زیادی گزارش شده است (3،12و34).
در گیاهان علوفهای عملکرد به تنهایی نمیتواند تعیین کنندهی یک علوفه مطلوب باشد بلکه کیفیت علوفه از اهمیت بیشتری برخوردار است. معیارهای اساسی در تعیین کیفیت علوفه، درصد ماده خشک گیاه، درصد پروتئین، در صد فیبر، قابلیت هضم و کیفیت سیلو (در صورت مورد استفاده قرار گرفتن گیاه در فرآیند سیلو) است (7). افزایش درصد مادهی خشک و درصد پروتئین باعث خوش خوراکی گیاه برای دام، افزایش مقدار جذب و بهبود کیفیت سیلو میشود. درحالیکه افزایش درصد فیبر باعث حجیم شدن جیره غذایی، کاهش سهم مواد مغذی، قابلیت هضم و خوش خوراکی علوفه میشود. از جمله عوامل تاثیر گذار بر معیارهای فوق، نیتروژن است. گزارشهای متعددی وجود دارد که حاکی از تاثیر پذیری میزان پروتئین گیاه از کود نیتروژن و مقدار نیتروژن خاک است (27و50). گرچه مصرف کودهای نیتروژن سبب افزایش پروتئین میشود، ولی این موضوع همیشه صادق نیست. بر اساس نظر براوند وهانسر (27)، درصد پروتئین در اثر مصرف نیتروژن هنگامی افزایش مییابد که مقدار نیتروژن بیش از نیاز گیاه برای تولید باشد و در مقادیر کم، فقط عملکرد افزایش می یابد بدون اینکه تغییر محسوسی در میزان پروتئین بوجود آید. کیفیت سیلو متأثر از عواملی از قبیل درصد ماده خشک، درصد پروتئین، ساختمان فیزیکی علوفه، درصد فبیر، میزان رطوبت، ظرفیت بافری، انواع باکتری های موجود و عوامل دیگری است که بسیاری از این عوامل از میزان نیتروژن موجود در خاک تاثیر میپذیرند (42و38). از آنجایی که تامین عناصر غذایی کافی به ویژه نیتروژن در تعادل با آب قابل مصرف است اما با توجه به اینکه نیتروژن به علت متحرک بودن در خاک شسته شود بهتر است مصرف این عنصر در چند نوبت صورت گیرد. ردی و همکاران (55) نشان دادند که میزان عملکرد دانه و علوفه با مصرف سطوح بالای کود نیتروژن و افزایش مقدار آب آبیاری افزایش ولی با مصرف کود نیتروژن زیاد در سطوح پایینتر رطوبت خاک، کاهش یافت.
همانطورکه ذکر شد کود نیتروژن تاثیر بسیار مهمی در عملکرد کمی و کیفی گیاهان علوفهای دارد (1)، ولی از آن جایی که مصرف کود نیتروژن با مشکلات زیست محیطی همراه میباشد و نیتروژن اضافه شده به خاک به شکل کودهای نیتروژن، به روشهای مختلفی از دسترس گیاه خارج میشود، باعث پایین آمدن کارایی مصرف نیتروژن میشود. لذا توجه به تثبیت بیولوژیکی نیتروژن میتواند علاوه بر افزایش کارایی مصرف نیتروژن باعث کاهش هزینهها و جلوگیری از آلودگیهای زیست محیطی شود (5).
2-1-2- کارآیی مصرف کود
کارایی مصرف کود را به صورت مقدار ماده خشک تولید شده به ازای مقدار کود مصرفی تعریف کردهاند که آن را میتوان با رابطه ی زیر برآورد کرد (39).
Ee=(Ydf – Yef)/F
Ee : کارآیی مصرف کود ( کیلوگرم در کیلوگرم)
Ydf : مقدار ماده خشک تولید شده توسط گیاهی که کود دریافت کرده است (کیلوگرم در هکتار)
Yef : مقدار ماده خشک تولید شده توسط گیاه که کود دریافت نکرده است (کیلوگرم در هکتار)
F : مقدار کود یا عنصر غذایی مصرف شده ( کیلوگرم در هکتار)
کارآیی مصرف کود به نوع و مقدار کود مصرفی و نیز زمان و روش کود دهی بستگی دارد. روش کود دهی نقش اساسی در استفادهی بهینه از کود و افزایش کارآیی مصرف آن دارد. مقدار جذب عنصر غذایی در طی دوره رشد تغییر میکند. در برخی گیاهان، بیشترین نیاز در مرحلهی آغازین دورهی رشد و در بعضی دیگر در مراحل بعدی است. از طرف دیگر در روشهای مختلف کوددهی، از آنجا که کارایی مصرف کود متفاوت است، مقدار کود مصرفی برابر نیست. بدیهی است که با مصرف عناصر غذایی بر اساس نیاز گیاه در طی دوره رشد، کارآیی مصرف کود افزایش مییابد. معمولا بالاترین کارآیی مصرف کود در اولین واحدهای مصرف آن بهدست میآید و به تدریج با مصرف مقادیر بیشتر کود، کمبود عناصر غذایی گیاه برطرف میشود. از این مرحله به بعد، واکنش گیاه در برابر کود مصرفی کم شده و کارآیی مصرف آن کاهش مییابد. در بیشتر مزارع کشور کودهای شیمیایی به روش پخش سطحی مصرف میشوند. در این روش، افزایش عملکرد در واحد سطح همگام با افزایش مصرف کود نبوده، در نتیجهی کارآیی مصرف کود پایین است. کارآیی مصرف عناصر غذایی یا کارآیی مصرف کود شاخصهایی جهت ارزیابی میزان مؤثر بودن مصرف عناصر غذایی یا کودها برای تولید محصول می باشند که بهطور کلی بهصورت مقدار مادهی خشک تولید شده به ازای هر واحد از عناصر غذایی یا کود مصرف یا جذب شده و یا بهصورت عملکرد نسبی یک ژنوتیپ در یک خاک فقیر، در مقایسه با عملکرد آن در شرایط تغذیهای مطلوب و یا افزایش عملکرد بخش برداشت شده گیاه زراعی به ازای هر واحد عنصر غذایی مصرف شده بهصورت کود تعریف شده است.
2-1-3- مدیریت صحیح مصرف کودهای نیتروژنی
امروزه بر اساس تحقیقات انجام شده مشخص شده است که میتوان هدر رفت نیتروژن را با چگونگی مصرف (پخش سطحی، مصرف نواری و جایگذاری عمیق)، ترکیب کود نیتروژندار، زمان و میزان مصرف کنترل نمود. از نظر منبع کودی، تصعید NH3و نیتراتزدایی و همچنین الگوی هدر رفت نیتروژن تحت تاثیر نوع کود است. البته اثر متقابل بین نوع کود، نوع خاک و محیط نیز وجود دارد. بهعنوان مثال هدر رفت از طریق تصعید از سولفات آمونیوم بیشتر نیترات آمونیوم است (11). در بسیاری از موارد هرچه مقدار کود مصرفی بالاتر باشد میزان هدر رفت از طریق تصعید بیشتر است. بنابراین استفاده از روش های جدید از جمله روش نیترات پای بوته، تقسیط بیشتر کودهای نیتروژن بهمنظور کاهش آلودگی نیتراتی و یا جلوگیری از کاربرد بیرویه کودها میتواند روشهای مناسبی برای کاهش هدر رفت نیتروژن باشد. تحرک نیترات تغییرات فضایی و زمانی نیتروژن معدنی خاک را بسیار متغیر

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید