ت اهلی نمودن گونههای وحشی برای مصارف دارویی و صنعتی کمک میکند.

فصل دوم
بررسی منابع
پیشینه اقلیم رویشی
بررسیهای همبستگی اقلیم با پوشش گیاهی سابقه طولانی دارد. وایزمن1 (1948)، پراکندگی جهانی اقلیم را در ارتباط با پوشش گیاهی بررسی کرده است. سیستمی که او پایه‌گذاری کرده بر مبنای روش کوپن استوار میباشد. در این مطالعات براساس دما، 5 منطقه حرارتی در جهان تعیین می‌شود که با هم پوشانی پراکندگی بارندگی و رژیم حرارتی به مناطق فرعیتری تقسیم می‌گردد. در مطالعات با مقیاس کوچکتر شبه قارهای استینر (1965) پهنه بندی اقلیمی ایالات متحده آمریکا را انجام داده که با استفاده از روش آماری تحلیل عاملی2 اجرا شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد 4 عامل رطوبت، آشفتگی جوی، بری بودن و قابلیت دمایی 6/88 درصد از پراش را توجیه میکند [99]. این مطالعات در مقیاس های کوچکتر کشوری و یا استانی در اقصی نقاط دنیا انجام شده که در ذیل به تعدادی از آنها اشاره می گردد. در این مطالعات سعی شده که رابطه پراکندگی گونهها با فاکتورهای اقلیمی بصورت علم روز و با استفاده از مدلهای ریاضی تعریف گردند [13،34،36،112و…].
مقدم (1377) معتقد است هر اقلیمی، وضعیت پراکندگی گونههای گیاهی و اجتماعات گیاهی مناطق مختلف را تعیین می‌نماید. همچنین عوامل آب و هوایی به صورت کمی و کیفی در رشد و نمو گیاهان تاثیر گذارند. به‌طوری که از نظر کمی باعث سرعت یا عدم رشد گیاهان شده، میزان محصول را به میزان قابل توجهی تغییر می‌دهد و به‌صورت کیفی نیز محیط را برای توسعه تعدادی از گونه ها مساعدتر ساخته و برای برخی گونه ها حیطه رشد را محدودتر می‌نماید.
از طرفی علیزاده و همکاران (1388) گزارش کرده اند که ساده‌ترین و ابتدای‌ترین طبقه‌بندی آب هوایی بر اساس دمای هوا بوده است. در این سیستم سه نوع آب و هوا در سطح دنیا متمایز است که عبارتند از: آب و هوایی تروپیک، آب و هوایی معتدل و آب و هوایی قطبی [30]. هیل (1991) بیان میکند که اقلیم در تعیین و توزیع گونههای غالب منطقه نقش عمده دارد [62] و در طول سالهای گذشته در انگلستان طبقه‌بندی‌های بیوکلیماتیک3 مختلفی در زمینه تیپ‌های مختلف گیاهی و یا بایومی4 صورت گرفته است [58،61،62].
یکی از مشخصات عمده مناطق خشک5 و نیمه‌خشک6، اقلیم آن است که موجبات پیدایش انواع معینی از پستی بلندی، خاک، فون و فلور می‌شود به‌طوری که از نظر این ویژگی‌ها آن را بطور کامل از مناطق مرطوب7 متمایز می‌سازد. از آنجایی که خشکی تابعی از مقدار بارندگی، درجه حرارت و تبخیر است، بنابراین هرگونه طبقه‌بندی که فقط شامل یکی از این عوامل باشد، نمی‌تواند مبین واقعیت اقلیمی منطقه باشد [10].
مطالعات حلقههای رشد درختان نشان داده که رشد سالیانه درخت در طول بهار و تابستان هر سال در جنگل‌ها بستگی به درجه حرارت در زمستان قبلی دارد. مطالعه این حلقه ها همبستگی مثبت بین عرض حلقههای رشد درخت و درجه حرارت درزمستان را نشان میدهد [109].
پابو (1348) کارشناس فائو، اقالیم رویشی کشور را در مقیاس کلان به سه اقلیم خزری، ایران – تورانی و بلوچی تفکیک کرد [5]. ترابی و جهانبخش (1380) با استفاده از روشهای تحلیل خوشهای و طبقه بندی اقلیمی که با استفاده از دادههای 41 ایستگاه هواشناسی در دوره آماری 30 ساله (1966-1995) انجام گردید، پنج منطقه اقلیمی به اسامی معتدل خزری، سرد کوهستانی، گرم و نیمه خشک، گرم و خشک و گرم خشک ساحلی معرفی نمود [6].
فرج زاده (1390) همبستگی 8NDVI را با رطوبت نسبی میانگین و حداکثر و دمای حداکثر بررسی کرده و همبستگی بالاتر آنرا در شرایط مورد مطالعه گزارش کرده است، در حالیکه مقدار NDVI با بارش و دمای حداقل همبستگی پایینتری دارد و چنین بیان کرده که هر چه عنصری دارای توزیع یکنواخت تر مکانی باشد، تاثیر آن در پیش بینی مقدار NDVI بیشتر است. همچنین توضیح داده که تاثیر آب و هوای فصل گرم بر روی NDVI بیشتر از فصل سرد بوده است (18). برخی از محققین معتقداند که همبستگی بالایی بین NDVIو مقدار بارش باران در مناطق خشک وجود دارد، اما همبستگی بین NDVIو دما کمتر ولی معنیدار ارزیابی شده است [67،95،108]. همچنین مطالعات نشان داده که همبستگی مثبتی بین NDVI با بارش و تبخیر‌و‌تعرق وجود دارد در حالی که همبستگی بسیار ضعیف با دما در بیوم و زیست بایومها برقرار است که تائید کننده مطالعات قبلی است [114]. بدین ترتیب میتوان نتیجه گرفت که NDVI که جهت مطالعات پوشش گیاهی است و از طریق سنجش ازدورحاصل می گردد با فاکتورهای مختلف اقلیم شناسی همبستگی دارد و تغییرات عوامل اقلیمی را می توان با آن بررسی نمود.
به دنبال روند تکامل روشهای آماری در تخمین ذخایر معدنی به ویژه براساس پژوهشهای محققینی از قبیل سیشل و کریگ، ماترون (1962) با انتشار مقالهای پایههای زمین آمار را بنا نهاد. اگر چه عمده زمینههای رشد و توسعه زمین آمار در مساله تخمین ذخایر معدنی بوده است ولی در زمینه ژئوشیمی، زمین شناسی، ژئوفیزیک، مکانیک سنگ، تخمین مخازن نفت، اقلیم شناسی، هیدرولوژی و منابع آب نیز تحقیقات کاربردی جامعی انجام شده است. امروزه استفاده از روشهای درونیابی در بسیاری از علوم زمین کاربرد دارد. رواج استفاده از سیستمهای اطلاعات جغرافیایی یا “ساج” (GIS) به استفاده گستردهتر از این روشها کمک کرده است، زیرا امکان استفاده از این روشها در بسیاری از نرم افزارهای ساج وجود دارد و میتوان با استفاده از این روشها و با دقت مناسب نقشههای خطوط هم ارزش را ترسیم نمود.< br />بررسیهای زیست اقلیمی در ایران
خداقلی و همکاران (1385) به بررسی گیاه-اقلیم شناختی حوضه زاینده رود پرداخته و تغییرات مکانی 63 متغیر اقلیمی که از نظر رستنیهای طبیعی اهمیت دارند را با استفاده از تجزیه عاملی و تحلیل خوشهای بررسی کردند و بررسی ها نشان داد که 5 عامل اول 95/95 درصد پراش متغیر های اولیه را بیان میکند که این عوامل عبارت بود از بارش، دمای گرمایشی، جهت و سرعت باد، بارش تابستانه و غبار که به ترتیب 1/35 ، 8/26 ، 5/17 ، 2/11 ، 4/5 درصد از پراش را تعریف میکنند و در نهایت حوضه زاینده رود به 8 پهنه اقلیم رویشی تفکیک، ترسیم و نامگذاری شده است [13].
قطره سامانی (1383) پهنهبندی اگروکلیماتولوژیک استان چهارمحال و بختیاری را از نظر قابلیت کشت گردو با استفاده از سیستم ساج GIS9 مورد بررسی قرار دادند و در این بررسی چنین استنتاج نمودهاند که عامل محدودیت رشد گردو دما است. با توجه به نیاز دمایی درخت گردو در استان چهارمحال و بختیاری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی نقشههای هم دما (حداقل، حداکثر و میانگین) رسم و مناطق مناسب جهت کشت را تعیین و مشخص نمود که کشت گردو در مناطق مرکزی و شمال استان مناسب بود. در جنوب استان گرمای تابستان و در منطقه شمال غرب استان سرمای زمستان و بهار از عوامل محدود کننده تولید گردو شناخته شد [36].
مطالعات یغمایی و همکاران (2009) نشان می دهد که عناصر آب و هوایی به تناسب موقعیت جغرافیایی، در مناطق مختلف به شدت متفاوتی نمایان می‌شوند به گونه‌ای که در هر ناحیه ای معمولا یک عنصر‌، نمود آشکار منطقه را شکل داده و بقیه عناصر در درجات بعدی اهمیت قرار میگیرند. بررسی تحلیل عاملی در استان اصفهان نشان می‌دهد که عامل بارش در غرب استان عامل غالبی است در صورتی که دما در شرق اصفهان بیشترین تاثیر را دارد. در این تحقیق با استفاده از تحلیل عاملی و تحلیل خوشهای، 7 اقلیم زیستی در استان اصفهان شناسایی و نامگذاری و تیپ گیاهی شاخص در هر یک از این اقلیم ها معرفی شد [112].
به منظور بررسی تاثیر عوامل اقلیمی بر گسترش تیپهای جنگلی استان چهارمحال و بختیاری، یغمائی و همکاران (1388) تعداد 71 متغیر اقلیمی را که از نظر شرایط اکولوژیک گونه های جنگلی، اهمیت بیشتری داشتند، انتخاب کرده و با روش تحلیل عاملی، عوامل موثر بر پراکنش این گونهها شناسایی و معرفی شد. این عوامل که 82/91 درصد از واریانس متغیرها را بازگو میکنند، عبارتند از: دمای گرمایشی، بارش و تابش. تاثیر هر یک از این عوامل و نیز متغیرهای اولیه اقلیمی بر پراکنش تیپهای شاخص جنگلی استان مزبور، بررسی شد [48].
خداقلی و همکاران (1386) به منظور تعیین اقالیم رویشی حوضه آبخیز کارون، تعداد 52 متغیر اقلیمی را با روش تحلیل عاملی و تجزیه خوشهای پهنه بندی کردند این بررسی نشان داد 5 عامل اول 26/94 درصد از پراش متغیرهای اولیه را داردکه این عوامل عبارتند از: 1) دما، 2) بارش، 3) بارش بهاره و برف، 4) باد و5) رطوبت نسبی که به ترتیب 8/43، 96/26، 3/13، 15/5 و 1/5 درصد از تغییرات را نشان می دهند و نتایج تحلیل خوشه ای با روش سلسله مراتبی وارد، نشان داد که حوضه آبخیز کارون با مساحت 4275400 هکتار دارای 9 پهنه اقلیم رویشی مختلف با پتانسیل و استعداد متفاوت می باشد [14].
حیدری و علیجانی (1378) در یک تحقیق ارزشمند، با استفاده از 49 متغیر اقلیمی با روش تحلیل عاملی و تجزیه خوشهای اقالیم ایران را پهنه بندی کردند. ایشان رطوبت، دما و جهت گیری باد را به عنوان سه عامل اصلی موثر در اقلیم ایران دانسته و نهایتا 6 ناحیه اقلیمی و 12 زیر ناحیه اقلیمی شناسائی کردند [11].
مسعودیان (1383) با استفاده از 27 عنصر اقلیمی در مقیاس سالانه با روش تحلیل عاملی و تجزیه خوشهای نواحی اقلیمی ایران را مشخص کرد. بر اساس این تحقیق اقلیم ایران متاثر از 6 عامل اصلی گرما، نم و ابر، بارش، باد، غبار و تندر می باشد. مسعودیان نهایتا 15 ناحیه اقلیمی را شناسائی و تفکیک نمود. مسعودیان به بررسی پراکندگی جغرافیایی بارش در ایران به روش تحلیل عاملی دوران یافته پرداخت، در این بررسی که به روش تحلیل عاملی دوران یافته انجام گرفت آشکار گردید که در ایران سه قلمرو پر بارش وجود داردتحقیقاتی نیز در ارتباط با هم اقلیمی برخی گونههای زراعی در کشور انجام گرفته است که می توان به کمالی و کوچکی (1389)، کمالی و همکاران (1387)، مظفری و صادقیان (1390) اشاره نمود [42].
فاطمی آذرخوارانی و همکاران (1391) در بررسی زیست اقلیم گیاهی گونه قیچ صحرایی در استان اصفهان با استفاده از تحیلی عامل تعداد 68 متغیر اقلیمی را به 4 عامل اصلی کاهش دادند، که دمای سرمایشی، بارش، ابرناکی و باد تعیین شدند و به ترتیب 45/34, 43/79,29/11 و 07/9 درصد واریانس کل متغیرها را به خود اختصاص میدهند. عامل ابرناکی به دلیل نزدیکی این ناحیه به تپههای شنی مرکز کشور بوده که میزان گرد و غبار این منطقه را افزایش میدهد [33].
خان حسنی و همکاران (1376) ویژگیهای بوم شناختی و جنگلشناسی مناطق جنگلی استان کرمانشاه را مورد بررسی قرار دادند. در این تحقیق با استفاده از نقشه اقلیم تهیه شده به روش دمارتن اصلاح شده، محل پراکنش جنگلهای استان در اقلیمهای مختلف از راه تطبیق این نقشه با نقشههای توپوگرافی و دیگر نقشهها تعیین و در نهایت 13 منطقه جنگلی در 6 اقلیم استان مشخص شد [12].
زارع چاهوکی (1380) در بررسی عوامل محیطی تأثیرگذار بر پراکنش تیپهای رویشی مراتع پشتکوه استان یزد دریافت که پراکنش تیپهای Artemisia aucheri و Artemisia sieberi تحت تأثیر عوامل ارتفاع از سطح دریا، شیب و بافت
خاک قرار میگیرد. نتایج تحقیق نشان داد که گونه Artemisia aucherاز ارتفاع 2400 متر به بالا بر روی اراضی به نسبت شیبدار و در خاکهایی با بافت سبک و سنگریزهدار گسترش دارد. این در حالی است که گونه Artemisia sieberi در محدوده ارتفاع 2100 تا 2400 متری بر روی اراضی به نسبت مسطح با بافت متوسط و خاکهایی با املاح زیادتر از رویشگاهArtemisia aucheri مستقر شده است [22].
خوشحال و همکاران (1385) از گروه بندی خوشهای در پهنه بندی زیست اقلیم انسانی اصفهان استفاده کرده است. در این پژوهش بهترین روش طبقه بندی زیست اقلیمی برای استان اصفهان روش گیونی تشخیص داده شده و براساس روش مذکور استان اصفهان به پنج منطقه زیست اقلیم انسانی مجزا طبقه بندی گردید [16].
برادران راد (1378) با استفاده از روش سلیانوف و


دیدگاهتان را بنویسید