نظریه توسط دی فلور2 و بال روکیچ3 در سال 1976 وضع شد.
نظریه وابستگی به عنوان یک نظریه بوم شناختی 4 ، بر روابط بین نظام های بزرگ، متوسط و کوچک و اجزای آن‌ها تمرکز می‌کند. یک نظریه بوم شناختی، جامعه را به عنوان یک ساختار ارگانیک تلقی می کند و درصدد فهم ارتباط بین بخش‌های خرد و کلان نظام های اجتماعی و تبیین رفتار هر یک از بخش‌ها این روابط است. نظام رسانه یک بخش مهم از تار و پود اجتماعی جامعه مدرن و دارای روابطه با افراد، گروه‌ها، سازمان ها و دیگر نهادهای اجتماعی است.( مهدی زاده،1391: 75)
این نظریه حاکی از آن است که افراد وابستگی های متفاوتی به رسانه ها دارند و این وابستگی ها از شخصی به شخص دیگر، از گروهی به گروه دیگر و از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت است. و مخاطبان وابستگی زیادی به اطلاعات رسانه های جمعی دارند. مک کوئیل و سون ویندال مهم‌ترین و اصلی ترین ایده نظریه وابستگی مخاطبان را وابسته بودن مخاطبان به منابع اطلاعاتی رسانه های جمعی برای دانستن و جهت گیری نسبت به رویدادهای اجتماعی ذکر می کنند.

1-Dependency Theory
2-M.Defleur
3-S.Ball-Rokeach
4-Ecological

عواملی باعث کاهش یا افزایش میزان وابستگی مخاطبان به رسانه ها می‌شود:

هر گاه در جامعه میزان تغییر ، تضاد و بی نظمی افزایش یابد، مردم برای رفع ابهام و کسب اطمینان ، به اطلاعات رسانه ها وابستگی بیشتری پیدا می کنند. چنان‌که به هنگام وقوع جنگ، انقلاب و دیگر بحران‌های اجتماعی نیازهای خبری مردم بیشتر و لذا وابستگی شان به رسانه ها بیشتر می‌شود.
2-هر چه قدر تعداد و محوریت کارکردهای اطلاعات رسانه ای بیشتر و گسترده تر باشد، میزان وابستگی مخاطبان افزایش می‌یابد. برای مثال رسانه ها در جامعه جدید چندین کارکرد دارند کارکردهایی مانند تهیه اطلاعات راجع به دولت و سیاست برای مردم به طوری که امکان انجام انتخابات دموکراتیک مهیا شود خدمت در حکم نظارت یا رکن چهارم قدرت، اعلام هشدار عمومی و گسترده در موارد اضطراری تهیه اطلاعات مورد نیاز برای حفظ چرخش نظام اقتصادی و عرضه حجم بزرگی از محتوای تفریحی و سرگرم‌کننده برای کمک به ایجاد آرامش و پر کردن اوقات فراغت مردم. بنابراین هر چه قدر رسانه ها در یک جامعه این کارکردها را بیشتر ارائه کنند، وابستگی مردم به آن‌ها بیشتر می‌شود. (مهدی زاده،1391: 77)
3-هر چه قدر دامنه و میزان نیاز مخاطبان به اطلاعات رسانه ای بیشتر باشد، میزان وابستگی شان به رسانه ها بیشتر است. چنان‌که فعالان اقتصادی افراد علاقمند به موضوعات و رویدادهای سیاسی و… جهت کسب اخبار و اطلاعات دارای وابستگی بیشتری به رسانه ها هستند.

دو شرط جامعه شناختی موثر بر میزان وابستگی مخاطبان از دیدگاه بال روکیچ و دی فلور چنین است:
1-در وضعیت افزایش پیچیدگی جوامع، رسانه ها تمایل بیشتری به ایفای نقش ها و کارکردهای خاص و متمایز دارند.
2-میزان بالای تغییر و تضاد در جامعه، به طور نسبی بر میزان وابستگی مخاطبان تاثیر می‌گذاردنظریه وابستگی مخاطبان اخیراً به وابستگی های مردم به رسانه ها به صورت فردی تاکید می کند تا به صورت مخاطبان انبوه و توده وار .مک کوئیل و سون ویندال ضعف نظریه وابستگی مخاطبان را بزرگ نشان دادن استقلال واقعی عناصر مختلف و خصوصاً عنصر نظام رسانه ای از نظام اجتماعی می‌دانند. نظام رسانه ای مایل است طوری مطرح شود که گویی یک منبع غیر سیاسی خنثی است که برای برآوردن هر نیازی که پدید می آید در دسترس است در حالی که این احتمال قویاً وجود دارد که یک نظام رسانه ای شدیداً با نهادهای غالب و مسلط اجتماعی مرتبط باشد یا حتی در آن‌ها ادغام شود.
پس برپایه این تئوری هر چه رسانه ها کارکرد و سیاست‌های خود را در راستای برآوردن نیازهای مخاطبان خود و با توجه به شرایط و نیازهای جامعه طراحی کنند. وابستگی مخاطبان به خود را بیشتر می کنند و گرنه مخاطبان خواهند کوشید رسانه های دیگری بیابند.

9-4-2- نظریه رسانه های جدید1

رسانه های جدید مجموعه متمایزی از فناوری های ارتباطات و دارای ویژگی های مشترک دیجیتالی بودن و دسترسی گسترده شهروندان به آن برای استفاده شخصی است . مفهوم رسانه های جدید واجد معنای زیر است:
-تجربیات متنی جدید: انواع جدید ژانر، صور متنی، سرگرمی ، لذت و الگوهای مصرف رسانه‌ای‌
( بازی‌های کامپیوتری ، فرامتن‌ها و …)
-شیوه های جدید بازنمایی جهان: عرضه تجربیات و امکانات جدید بازنمایی (محیط های مجازی،
رسانه های تعاملی صفحه بنیاد)
-روابط جدید بین کاربران و مصرف‌کنندگان و تکنولوژی های رسانه ای: تغیر در استفاده و دریافت تصاویر و رسانه های ارتباطی در زندگی روزمره و معانی نهاده شده در تکنولوژی های رسانه ای.
-الگوهای جدید سازماندهی و تولید: تجدید سازمان و یکپارچگی گسترده در فرهنگ، صنعت، اقتصاد، دسترسی، مالکیت ، کنترل و مقررات گذاری رسانه ای (مهدی زاده،1391: 302)

چهار مقوله اصلی رسانه های جدید را از دید مک کوئیل:

رسانه ارتباطات میان فردی2: این مورد شامل تلفن ، موبایل و ایمیل است در کل محتوا خصوصی و دارای تاریخ انقضاء کوتاه و روابط شکل گرفته مهم تر از اطلاعات انتقال یافته است.

رسانه نقش تعاملی3 : شامل بازی‌های کامپیوتری و ویدئویی، به علاوه وسایل و امکانات واقعیت مجازی است . مهم‌ترین نوآوری در این مورد تعاملی بودن و غلبه فرآیند بر رضامندی‌های حاصل از استفاد
ه آن می‌باشد.
1-New Media
2-Interpersonal Communication Media
3-Interactive Play Media

رسانه جست‌و جوی اطلاعات1: اینترنت یا تارنمای جهان گستر مهم ‌ترین مورد از این نوع رسانه است که منبع گسترده ای برای دسترسی تلقی می‌شود .

رسانه مشارکت جمعی2:این مقوله برای مشارکت و مبادله اطلاعات ، عقاید و تجربه و توسعه روابط شخصی فعال است. دامنه استفاده حتی به جنبه های احساسی و عاطفی نیز گسترش می‌یابد.(همان ،303)

در یک جمع بندی کلی، ابعاد و ویژگی‌های رسانه های جدید را می توان چنین برشمرد:

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد با موضوعمشکلات رفتاری، تشویق و تنبیه، کتاب های درسی

تعاملی بودن3: امکان پاسخگویی یا نوآوری و خلاقیت به وسیله کاربر برای عرضه دیدگاه‌هایش به منبع یا فرستنده
حضور اجتماعی4: احساس ارتباط شخصی با دیگران که با استفاده از رسانه ها ایجاد می‌شود.
غنای رسانه ای5 : پیوند بین چارچوب های متفاوت ارجاع، تقلیل ابهام، فراهم کردن علائم و نشانه‌ها بوسیله رسانه‌ها
استقلال6: کنترل کاربر بر محتوا و استفاده و نیز استقلال او از منبع
شخصی بودن7: شخصی و منحصر به فرد بودن محتوا و استفاده
خصوصی بودن8 : استفاده از رسانه یا محتوای خاص
بازیگوشی9 : استفاده برای سرگمی و لذت(مک کوئیل،1382: 143)

1-Information Search Media
2-Collective Participatory Media
3-Interactivity
4-Social Presence
5-Media Richness
6-Autonomy
7-Personalization
8-Privacy
9-Play Fulness

10-5-2- چارچوب نظری تحقیق:

همان‌طور که گفته شد رسانه ها کارکردهای مختلفی از جمله انتقال اطلاعات و معلومات، سرگرمی و پرکردن اوقات فراغت مخاطبان را بر عهده دارند.
رسانه های جدید به دلیل برخورداری از ویژگی هایی نظیر: قابل دسترس بودن به طور همزمان، سرعت افزایش تبادل اطلاعات ، عدم محدودیت زمانی و مکانی، داشتن پویایی و آزادی عمل کاربران در استفاده از آنها و…… توانسته اند روزبه‌روز مخاطبان بیشتری را جذب کنند و مخاطبان نیز متناسب با ویژگی‌هایی که دارا هستند(فردی و اجتماعی) استفاده های خاصی از این رسانه ها می‌کنند و تحت تاثیر این رسانه ها یا شبکه های اجتماعی قرار می‌گیرند.به نحوی که در جریان انقلاب‌های کشورهای آفریقایی و خاورمیانه این شبکه‌ها (رسانه‌های جدید) به عنوان یکی از اهرم‌‌ها و وزنه‌های مهم و تاثیرگذار نقش اساسی به عهده داشتند.
در مقابل رسانه های سنتی ( مسجد،منبر ، سخنرانی و….) با داشتن ویژگی‌هایی نظیر ارتباط مستقیم و چهره‌به چهره و … قابلیت تاثیرگذاری فراوانی در جذب مخاطب دارا هستند. اما در عین حال باید یک سری خطوط قرمز را رعایت کنند که این مسئله کار ارتباط با مخاطب را بسیار سخت می کند. لذا در این فرآیند (عملکرد نقش رسانه‌های جدید در ارتقاء فرهنگ دینی) عوامل و فاکتورهای مختلفی نقش دارند که از میان نظریه های مطالعه و بیان شده در بخش های گذشته نظریات استفاده و رضامندی و نظریه برجسته سازی برای چارچوب نظری انتخاب شدند که در ذیل به رابطه آنها با موضوع تحقیق به اختصار اشاره می‌‌شود.
براساس نظریه استفاده و رضامندی، مردم خودشان تصمیم می‌گیرند که چه برنامه هایی را از چه رسانه‌هایی انتخاب کنند. در این تحقیق مشخص شد دانشجویان خود تصمیم می گیرند چه برنامه ای را از چه رسانه ای انتخاب کنند به طوری که در این پژوهش اکثر دانشجویان تمایلی به دانلود برنامه های مذهبی ، مداحی و.. را نداشتند .کاربران طبق (نظریه استفاده و رضامندی ) براساس بافت اجتماعی خود، انگیزه ها و اهداف متفاوتی که دارند، از رسانه‌ها چه جدید و چه سنتی استفاده می‌کنند و براین اساس بازخوردهای متفاوتی دارند به عنوان مثال اکثر دانشجویان خود را ملزم به رعایت پوشش اسلامی نمی‌دانستند(73%) و اهمیت چندانی برای این مسلئه قائل نبودند.
براساس نظریه برجسته سازی، رسانه‌ها می‌توانند بر ذهنیت و افکار دینی عامه تاثیر بگذارند نگرش دینی آنها را تغییر دهند و موضوعات اساسی را که افکار عمومی راجع به آنها فکر می‌کنند را تعیین نمایند و گرایش یا عدم گرایش آنها را به دین را امری عادی جلوه دهند . رسانه‌ها می توانند نظریه های قالبی را تشویق و تقویت کنند و به مخاطب به طور ماهرانه تحمیل کنند . رسانه ها در واقع براساس این نظریه ( برجسته سازی ) مثل والدین افکار عمومی در بسیاری از زمینه ها هستند و برجسته کردن پیام ‌ها و سمت سو دادن به موضوعات امکان رشد آن مسئله را بدهند .مصداق بارز استفاده از راهکنش برجسته سازی و برجسته نمایی را می توان در این پژوهش به عدم پایبندی دانشجویان نسبت به اصول دین اشاره کرد مثل(رفتن به اماکن مذهبی ، انجام فرایض دینی) به دلیل اینکه رسانه های جدید با فراهم کردن مطالب و موضوعات به طور بسیار ماهرانه ذهن دانشجویان را تغییر می دادند به نحوی که در شخص تمایل رفتن او را به این امکان در او کمرنگ می کرد وحتی در بسیاری از موارد گرایش آنها را نسبت به این موارد کاملاً تغییر می داد.

مسجد

تصویر 7- چارچوب نظری پژوهش

6-2- فهرست متغیرها
1-6-2- متغیرهای مستقل
استفاده از رسانه ها در دو حوزه، میزان استفاده و مکان استفاده سنجیده می‌شود، زمینه ای مانند: جنسیت ، سن ،سطح تحصیلات، وضعیت اشتغال و وضعیت تاهل به عنوان متغیرهای مستقل این پژوهش در نظر گرفته شده اند.

2-6-2- متغیر وابسته
فرهنگ دینی متغیر وابسته این پژوهش است که آن را با ابعاد ذیل می سنجیم:
پای بندی به
اصول دین، حفظ پوشش اسلامی،رعایت حق الناس، شرکت در سخنرانی های مذهبی، تحقیق و تعمق در خصوص مطالعه کتب ارزشی، مذهبی ….

7-2- سوال ها وفرضیه های پژوهش

1-7-2- سوال های پژوهش

اطلاعات مربوط به فرضیه پردازی در این پژوهش شامل دو سطح اکتشافی وتوصیفی است.فرضیه پردازی در سطح اکتشافی به صورت سوال های تک متغیره ارائه می گرددودرسطح توصیفی به فرضیه پردازی پرداخته می شود.
2-7-2- سوال های تک متغیره در سطح اکتشافی
جایگاه متغیر جنسیت در جامعه مورد بررسی چگونه است؟
جایگاه متغیر سن در جامعه مورد بررسی چگونه است؟
جایگاه متغیر سطح تحصیلات در جامعه مورد بررسی چگونه است؟
جایگاه متغیر وضعیت اشتغال در جامعه مورد بررسی چگونه است؟
جایگاه متغیر نوع استفاده از رسانه در جامعه مورد بررسی چگونه است؟
جایگاه متغیر میزان استفاده از رسانه در جامعه مورد بررسی چگونه است؟
جایگاه متغیر مکان استفاده

دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید